De ziekte van Newcastle is een zeer besmettelijke virusziekte, waar vrijwel alle vogels (wilde en tamme) gevoelig voor zijn. De ziekte wordt veroorzaakt door het ND-virus, waarvan verschillende stammen bestaan. Afhankelijk van de virusstam en de getroffen vogelsoort zijn de ziekteverschijnselen meer of minder ernstig:
ademhalingsproblemen
stoornissen van het spijsverteringsstelsel
verminderde eetlust
sufheid
verminderde leg
Bij besmetting met een erg agressieve stam, treden daarnaast ook zenuwsymptomen en een massale sterfte op.
De mens is niet gevoelig voor de ziekte. De consumptie van eieren, kippenvlees en kippenproducten vormt dan ook geen enkel risico. Er bestaat geen gevaar voor de volksgezondheid.
Verspreiding
Het ND-virus wordt verspreid door direct contact met besmette vogels, door contact met besmet materiaal (bijvoorbeeld voeder of drinkwater, verontreinigd door uitwerpselen), of via de lucht.
Kuikens kunnen besmet worden door virusdeeltjes die zich op de eierschaal bevinden.
Preventie en bestrijding
Sinds 1993 moeten in België gevaccineerd worden:
alle dieren van professionele pluimveehouderijen
alle pluimvee op verzamelingen (tentoonstellingen, wedstrijden, prijskampen, markten e.d.)
duiven die deelnemen aan wedstrijden (vluchten) en verzamelingen (bijv. tentoonstellingen)
Pluimvee voor eigen gebruik (minder dan 100 stuks) hoeft niet gevaccineerd te worden.
Dankzij deze verplichte vaccinatie is de kans op een uitbraak klein en is het risico van verspreiding van het virus beperkt. Sinds het begin van de vaccinatieplicht is er dan ook geen enkel geval van ND meer geconstateerd in een professionele pluimveehouderij.
ND is een aangifteplichtige ziekte. Dit houdt in dat symptomen die wijzen op een besmetting met ND door de houder en/of dierenarts onmiddellijk moeten worden gemeld aan de Provinciale controle-enheden van het FAVV (PCE). Het FAVV start dan de voorgeschreven procedure van onderzoek en ziektebestrijding.
Pluimveebedrijven besmet met ND worden opgeruimd. Het bedrijf wordt nadien gereinigd en ontsmet. De omliggende pluimveehouderijen en contactbedrijven worden onderzocht op aanwezigheid van het virus. Verder worden er rond de haard een beschermingsgebied (straal van 3 km) en toezichtgebied (straal van 10 km) afgebakend waarin beperkende maatregelen van kracht zijn. Deze maatregelen hebben betrekking op de bioveiligheid op de pluimveehouderijen die gelegen zijn in de zones en op het vervoer van pluimvee in de zones.
In geval van een ND-besmetting bij duiven (ook wel paramyxovirusinfectie genoemd), gelden er andere maatregelen: er wordt dan een zone van 500 m rond de haard afgebakend waarin alle pluimvee, ook van particulieren, gevaccineerd moet worden en waar vervoersbeperkingen voor pluimvee van kracht zijn. Afhankelijk van de situatie in de haard, worden de besmette duiven opgeruimd ofwel opgesloten gedurende tenminste 60 dagen.
Vaccinatie tegen ND
Vaccinatie tegen Newcastle disease is verplicht voor alle pluimveebedrijven met meer dan 100 stuks pluimvee. De bedrijfsverantwoordelijke moet een beroep doen op een erkende dierenarts om de vaccinatie uit te voeren. Tijdens de vaccinatiewerkzaamheden voert de dierenarts een klinisch onderzoek uit en inventariseert hij het aanwezige pluimvee. De dierenarts vult het vaccinatieregister in en ondertekent dit.
Alle pluimvee op verzamelingen (tentoonstellingen, wedstrijden, prijskampen, markten zijn te beschouwen als verzamelingen) moet ingeënt zijn tegen ND. De vaccinatie moet uitgevoerd worden door een erkende dierenarts. De dierenarts ondertekent een vaccinatiebewijs waarvan het origineel bestemd is voor de eigenaar, hijzelf bewaart een kopie.
Behalve pluimveebedrijven (met meer dan 100 stuks pluimvee) moeten ook duivenhouders hun duiven laten inenten om deel te kunnen nemen aan wedstrijden en verzamelingen. De vaccinaties moeten worden uitgevoerd door een erkende dierenarts. De dierenarts ondertekent na de uitvoering van zijn taken het vaccinatiebewijs (23/02/2011). Dit bewijs moet door de eigenaar van de duiven bij deelname aan wedstrijden of verzamelingen voorgelegd worden aan de organisatoren van het evenement. De duivenhouder houdt het origineel van het vaccinatiebewijs; de dierenarts bewaart een kopie ervan.
Het ND-vaccin biedt een goede (maar geen 100%) bescherming tegen de ziekte. Als ND wordt vastgesteld op een pluimveebedrijf, dan is de voorgeschreven preventieve vaccinatie een voorwaarde voor vergoeding van de opgeruimde dieren.
De wijzen waarop de verschillende soorten en categorieën pluimvee gevaccineerd behoren te worden, zijn samengevat in een tabel.
Situatie in België
België heeft sinds het begin van de verplichte vaccinaties geen geval van ND meer gehad bij pluimvee op professionele pluimveehouderijen. Het laatste geval van ND bij pluimvee bij particuliere houders dateert van 1998. Gevallen van duifspecifieke stammen van ND (paramyxo) komen echter nog frequent voor. Deze zijn meestal een gevolg van een gebrekkige vaccinatie (niet alle vogels van de til, niet tijdige herhaling) gecombineerd met een regelmatige blootstelling aan ND-virussen.
In 2009 werden acht gevallen van paramyxovirose geconstateerd, in 2010 negen gevallen en in 2011 ook negen gevallen. Al deze gevallen betroffen duiven.
In 2012 werden de volgende gevallen van paramyxovirose geconstateerd:
